محلول های شستشوی زخم

 

در طول سالیان تلاش های بشر در جهت بهبود زخم منجر به استفاده از مواد طبیعی یا ساخته شده در کارخانه شده است. بسیاری از این مواد خاصیت ضد عفونی کننده داشته و خیلی پیشتر از زمانی که میکروسکوپ ساخته شود یا میکروارگانیسم ها با توانایی بیماریزایی و خاصیت ایجاد بیماری شناسایی شوند، توسط نوع بشر سالیان سال استفاده می شده است. امروزه مصرف بعضی از این مواد به عنوان آنتی سپتیک ها هنوز هم رایج است.

واژه" آنتی سپتیک" همان مواد ضدعفونی کننده هستند و " ضدعفونی کننده ها" نیز محلول هایی می باشند که برای تمیز کردن اشیا مورد استفاده قرار می گیرند.

محلول های مورد استفاده جهت تمیز کردن زخم نبایستی فرایند بهبود زخم را به تاخیر بیندازند. از سال 1980 هموارده استفاده از آنتی سپتیک ها مورد سوال و بحث انگیز بوده است چرا که تحقیقات نشان می دهد که بیشتر آنتی سپتیک ها اثر مهاری بر بهبود زخم دارند. استفاده روتین و روزانه از آنتی سپتیک ها تایید نمی شود.

اگرچه استفاده محتاطانه از آنتی سپتیک ها به صورت موضعی - زمانی که هدف از درمان دستیابی به تعادل باکتریایی زخم می باشد- مورد تایید است.

مسئولیت تمامی متخصصین بالینی است که با ارزیابی بیمار، زخم و محیط بهبود زخم بتوانند اهداف درمانی شفافی را در ارتباط با استفاده از محلول های آنتی سپتیک موضعی مشخص نمایند.

  • نرمال سالین
  • کلرهگزیدین گلوکونات
  • کلرهگزیدین گلوکونات همراه با ستریمید (ساولن)
  • پراکسید هیدروژن(آب اکسیژنه)
  • اسید استیک
  • پوویدن-آیوداین
  • هیپوکلریت سدیم

 

نرمال سالین

--------

محلول سدیم کلراید نه دهم درصد( 0.9%)

مزایا

  • محلول ایزوتونیک سازگار با بافت های بدن¹
  • تاثیر نامطلوب بر بافت های زنده گزارش نشده است.²
  • مناسب جهت شستشوی حفرات بدن
  • ارزان قیمت

معایب

  • هیچ نوع ویژگی آنتی سپتیک ندارد.
  • در شستشوی زخم های بزرگ دقت فراوان اعمال شود جراکه خطر جذب سیستمیک وجود دارد به خصوص بیماران با نارسایی کلیوی و عروقی³

توصیه های بالینی

  • بایستی تمامی محلول آماده شده در یک جلسه استفاده شده و جهت نوبت بعدی تعویض پانسمان، محلول جدیدی تهیه گردد.
  • محلول نرمال سالین باید شفاف باشد در غیر این صورت استفاده نگردد.

 

کلرهگزیدین گلوکونات

--------------

محلول آنتی سپتیک و ضدعفونی کننده ای می باشد که با استفاده از آب مقطر یا الکل با نسبت های متفاوت درغلظت های مختلف تهیه می گردد.

مزایا

  • موثر بر طیف وسیعی از باکتری های گرم مثبت و گرم منفی(نوع خاصی از رنگ آمیزی)
  • با کمترین میزان اثر سمی بر روی بافت گرانوله تازه تشکیل شده
  • موارد نادر جذب سیستمیک توسط بدن و اثرات سمی ناشی از آن
  • مناسب جهت ضدعفونی کردن اشیا

معایب

  • احتمال بروز حساسیت پوستی
  • در ترکیب با ساولن احتمال بروز اثرات سمی وجود دارد.
  • غیرفعال شدن در مجاورت با صابون و مواد آنیونیک
  • ایزوتونیک نمی باشد.
  • کاهش اثرات آنتی سپتیکی در مجاورت خون و یا آلودگی های زیستی
  • جهت شستشوی سوراخ شدگی پرده گوش یا مغز و مننژ نبایستی استفاده شود.
  • غیرموثر در برابر قارچ ها و ویروس ها.
  • بدون خاصیت کشندگی اسپور باکتری ها (بیوفیلم)
  • احتمال آلودگی محلول با پسودوموناس آئروژینوزا وجود دارد
  • غیرفعال شدن اثر هنگام استفاده با پوویدن-آیوداین

توصیه های بالینی

  • بهتر است از انواع یک بار مصرف کلرهگزیدین گلوکونات استفاده شود و باقیمانده آن دور ریخته شود.
  • به دلیل خنثی سازی اثر کلرهگزیدین توسط پوویدن-آیوداین، بهتر است این دو محلول با هم استفاده نگردد.

 

کلرهگزیدین گلوکونات همراه با ستریمید (ساولن)

--------------------------------

به طور سنتی جهت تمیز کردن "زخم های کثیف" استفاده می شد. ستریمید ماده  فعال با ذرات معلقی است که ویژگی ضدعفونی کنندگی دارد.

مزایا

  • موثر بر طیف وسیعی از باکتری های گرم مثبت و گرم منفی (نوع خاصی از رنگ آمیزی)
  • با اثر دبریدمان و پاکسازی بافت های مرده از سطح زخم
  • مناسب جهت ضدعفونی کردن اشیا

معایب

  • احتمال بروز حساسیت های شدید پوستی
  • در ترکیب با ساولن احتمال بروز اثرات سمی وجود دارد.
  • غیرفعال شدن در مجاورت با صابون و مواد آنیونیک
  • ایزوتونیک نمی باشد.
  • کاهش اثرات آنتی سپتیکی در مجاورت خون و یا آلودگی های زیستی
  • جهت شستشوی سوراخ شدگی پرده گوش یا مغز و مننژ نبایستی استفاده شود.
  • غیرموثر در برابر قارچ ها و ویروس ها.
  • بدون خاصیت کشندگی اسپور باکتری ها (بیوفیلم)
  • احتمال آلودگی محلول با پسودوموناس آئروژینوزا
  • غیرفعال شدن اثر هنگام استفاده با پوویدن-آیوداین
  • اثر بسیار سمی ساولن بر روی سلولهای فیبروبلاست پوست

توصیه های بالینی

  • توصیه می شود به دلیل اثرات سمی ساولن از این محلول در تمیزکردن روزانه زخم مورد استفاده قرار نگیرد.

 

پراکسید هیدروژن (آب اکسیژنه)

---------------------

ضدعفونی کننده ضعیفی است که در مجاورت - کاتالاز- آنزیمی که درخون و بیشتر بافت های بدن وجود دارد تبدیل به اکسیژن و آب می شود.

مزایا

  • اکسیژن آزاد شده می تواند حباب هایی ایجاد نماید که کمک به دبریدمان مکانیکی بافت های مرده زخم نماید.
  • ممکن است به دلیل آزاد سازی اکسیژن اثرات کشندگی روی باکتری های بی هوازی داشته باشد.

معایب

  • به دلیل  اثر جوشیدن و کف کردن می تواند بافت های اپی تلیزه تازه تشکیل شده را از سطح زخم بلند کند.
  •  اثر  سمی بر روی سلولهای فیبروبلاست پوست
  • موارد بیماران با آمبولی اکسیژن وآمفیزم محل عمل جراحی به دنبال شستشو همراه با فشار و شستشوی حفرات بسته زخم گزارش شده است.
  • ممکن است لخته ها رت حل کرده و سبب خونریزی گردد.

توصیه های بالینی

  • به دلیل خطربروز آمبولی اکسیژن وآمفیزم محل عمل جراحی شستشو با پراکسید هیدروژن همراه با فشار وزخم های حفره ای بسته توصیه نمی شود.
  • استفاده از پراکسید هیدروژن به دلیل اثرات دبریدمان شیمیایی کار بالینی صحیحی نمی باشد. بهتر است از روش های دبریدمان مانند پانسمان های با اثر دبریدمان اتولیتیک یا کمپرس گازآغشته به نرمال سالین استفاده نمایید.

 

اسید استیک

--------

 

محلول اسیدی است که PH محیط زخم را کاهش می دهد.

مزایا

  • موثر بر پسودوموناس آئروژینوزا

 معایب

  • اثر سمی بر روی سلول های فیبروبلاست پوست
  • ایزوتونیک و Haemolytic  نیست
  • جهت شستشوی مننژ، بافت مغز و یا پرده سوراخ شده گوش مناسب نیست
  • ممکن است سبب ایجاد درد در زخم شود.
  • امکان ایجاد حساسیت و قرمزی اطراف زخم وجود دارد.

توصیه های بالینی

  • Lineaweaver و همکارانش در سال 1985 نشان دادند که هیچ نسبت رقیق شده ای ازاسید استیک وجود ندارد که بدون اثر سمی بر روی فیبروبلاست های بدن انسان بتواند باکتری ها را از بین ببرد. بنابراین هیچ غلظتی ازاسید استیک وجود ندارد که برای بهبود زخم بی خطر باشد.

 

پوویدن-آیوداین

---------

پوویدن – آیوداین محلول iodophore است که اتم ید توسط پوویدن حمل می شود. پوویدن – آیوداین به آهستگی ید غیرارگانیک را در تماس با پوست و پرده های مخاطی آزاد می نماید. این فرم از ید کمترین میزان بروز حساسیت و تحریک کنندگی را داراست.

مزایا

  • موثر بر طیف وسیعی از باکتری های گرم مثبت و گرم منفی، اسپور باکتری، قارچ، ویروس و پروتوزوا.
  • قابل دسترس در اشکال محلول، پماد و گاز آغشته به محلول پوویدن – آیوداین
  • از خود اقر و لکه بر روی پوست باقی نمی گذارد.

 معایب

  • با مایعات بدن غیرفعال می شود.
  • در غلطت های پنج درصد به بالا سبب توقف جریان خون می گردد
  • موارد توکسیک بر سلولهای فیبروبلاست دیده شده است.
  • امکان بروز حساسیت پوستی
  • امکان جذب سیستماتیک ید در مواردی که زخم بزرگ یا عمیق بوده و یا مدت زمان مصرف طولانی، وجود دارد.
  • عوارض جانبی جدب سیستماتیک شامل اثر سمی روی قلب و عروق، کلیه ها و کبد و همچنین نوروپاتی می باشد.

توصیه های بالینی

  • به دلیل واکنشهای آلرژیک، قبل از استفاده از بتادین از بیمار سوالات مربوط به حساسیت محلولهای دارای ید دار پرسیده شود.

 

هیپوکلریت سدیم

----------

هیپوکلریت سدیم ترکیب شیمیایی بسیار واکنش زا با خواص "باکتری کشی"، " بوگیر" و "سفیدکنندگی" می باشد.(Miller & Keane)

  1. محلول ائوزول: (محلول آهک دانشگاه ادین برو)

آهک آغشته به کلر ومحلول اسید بوریک شامل 0.25% کلرین در دسترس با PH 8.5-7.5 می باشد.

  1. محلول داکین: محلول جراحی کلر حاوی جوش شیرین

محلول کلر حاوی جوش شیرین شامل اسید بوریک، آهک آغشته شده به کلرو کربنات سدیم است که در ترکیب باهم محلول 0.5 درصد کلرین با PH برابر 9.5 را می سازند.

مزایا

  • مناسب جهت ضدعفونی کردن اشیا

 معایب

  • به سرعت در مجاورت خون، ترشحات عفونی و ارگانهایی حیاتی غیرفعال می شود.
  • سمی برای فیبروبلاست ها و جلوپیری از ساخت کلاژن.
  • مهار مهاجرت لوکوسیت ها و سلولهای آندوتلیال.
  • متوقف نمودن همیشگی میکرووسکولاریزیشن
  • به شدت محرک برای بافت و ایجاد ادم لوکالیزه.
  • ایجاد واکنش شوارتزمن و متعاقب آن نارسایی کلیوی
  • جذب اسید بوریک موجود در محلول ائوزول و داکین می تواند منجربه نارسایی کبدی یا کلیوی گردد.
  • ممکن است لخته ها رت حل کرده و سبب خونریزی گردد.
  • محلول آماده شده ائوزول و داکین فقط برای 3-2 قابل استفاده می باشند.
  • اثر سفت کنندگی کمی بر روی بافت نکروتیک و اسکار سیاه رنگ دارد.

توصیه های بالینی

  • مطالعات نشان می دهند که هیچ غلظتی ازهیپوکلریت سدیم وجود ندارد که برای بهبود زخم بی خطر باشد. استفاده از آن به شدت رد علمی شده است.