پوست

 

پوست

پوست خارجی ترین پوشش و بزرگترین ارگان بدن می باشد، سطح آن حدود دو مترمربع می باشد و جالب است بدانید 15٪ از وزن کل بدن مربوط به وزن پوست می باشد. درجه اسیدیته آن 5/4 تا 5 بوده و با انواع قارچ، مخمر، باکتری شامل استافیلوکوک اپیدرمیس و استافیلوکوک آرئوس آلوده می باشد.

پوست همراه با مو، ناخن و غدد عرق و چربی سیستم Integumentary را تشکیل می دهند.

 

 

 

عملکرد پوست:

  • نقش اساسی در زیبایی و ظاهر فردی
  • سد محافظتی در مقابل باکتری ها و عوامل خارجی
  • محافظت بدن از اشعه ماوراء بنفش خورشید، ضربه و آلرژن ها
  • تنظیم درجه حرارت بدن با تولید عرق
  • حفظ و تنظیم آب و الکترولیت
  • عضو حس لامسه، فشارو درد، سرما وگرما
  • قسمتی از سیستم ایمنی بدن
  • تولید کننده ویتامین دی
  • تولید کننده هورمون

 

ساختمان پوست :

پوست از سه لایه تشکیل شده است:

  • اپیدرم: خارجی ترین لایه
  • درم: لایه میانی
  • هیپودرم (زیر جلد):داخلی ترین لایه

 

لایه اپیدرم (Epidermis): سطحی ترین لایه پوست که غیرقابل نفوذ به آب بوده وشامل پنج لایه اپی تلیوم سنگفرشی مطبق شاخی شکل می باشد. این لایه سیستم خون رسانی ندارد وتوسط شبکه مویرگی لایه درم تغذیه می شود. اپیدرم نازک‌ترین لایه پوست است که سلول‌های آن ضخامت متغیری از 04/0میلیمتر در پلک چشم تا 6/1 میلیمتر در کف دست و کف پا دارا می باشند. لایه های اپیدرم شامل پنج لایه زیر می باشند:

  1. استراتئوم کرنئوم که خارجی ترین لایه بوده و با30-25 لایه سلول مرده حاوی کراتین (پروتئین غیرقابل نفوذ به آب) سد دفاعی بدن است.
  2. استراتئوم لوسیدوم لایه ضخیم شفافی است که سلولهای مرده آن دارای مقادیر کمی پیش سازکراتین هستند. این لایه تنها در مناطق ضخیم پوست کف دست ها و کف دو پا مشاهده می شود.
  3. استراتئوم گرانولوزوم شامل 5-3 ردیف سلول مسطح دژنره ای است که پنج مرحله از ساخت کراتین را سبب می شوند.
  4. استراتئوم اسپینوزوم شامل 10-8 لایه سلولهای چند وجهی شاخ دارچسبیده بهم می باشند.
  5. استراتئوم ژرمیناتوم (زاینده) داخلی ترین لایه اپیدرم که تنها از یک لایه سلول مکعبی تشکیل شده و به طور مداوم به سمت بالا تقسیم و تکثیر شده با تغییر ساختار و شکل در نهایت لایه استراتئوم کرنئوم را تشکیل می دهد این روند به طور متوسط دو هفته طول می کشد.فرایند ایجاد و جایگزینی سلولهای کراتینوسیت جدید 21 تا 28 روز طول می کشد که به نام کراتینزیشن معروف است.                                                                                                                  

اصلی ترین سلولهای لایه اپیدرم سلولهای کراتینوسیت می باشند. دیگر سلولهای این لایه شامل:

  • ملانوسیت ها: حاوی رنگدانه بوده و مسئول پیگمانتاسیون و برنزه نمودن پوست و محافظت از آن در مقابل اشعه ماوراء بنفش خورشید می باشند.
  • سلول های لانگرهانس: بخشی از سیستم ایمنی بدن بوده و از آن در برابر مواد آلرژن، باکتریها و مواد سمی محافظت می نماید.

رطوبت اپیدرم ناشی از چربی های طبیعی است که توسط غدد سباسه پوست ساخته می شود و به صورت مشبک همراه با آب بین سلولهای کراتینوسیت قرار دارند و سد حفاظتی مناسبی را جهت حفظ و نگهداری رطوبت پوست فراهم می آورند. کاهش میزان آب منجر به خشکی و پوسته پوسته شدن غیرطبیعی پوست می گردد.

لایه اپیدرم توسط اتصال اپیدرمی- درمی به لایه زیرین که همان درم می باشد متصل می شود.

لایه درم (Dermis): در زیر لایه اپیدرم واقع شده است.  اصلی ترین لایه پوست بوده و سلولهای فیبروبلاست (تولید کننده کلاژن والاستین) سلولهای اصلی تشکیل دهنده این لایه می باشند. این لایه مهمترین بخش پوست است که با محافظت از عروق خونی و شبکه اعصاب، غدد عرق، پوست، مو و ناخن وظیفه حفظ آب، سفتی و قابلیت ارتجاعی و الاستیستیه پوست، خونرسانی لایه اپیدرم،تنظیم دمای بدن، حس و درک درد، فشار، سرما و گرما را بر عهده دارد.

ضمایم لایه درم شامل:

  • غدد عرق با فرایند تعریق یکی از مکانیسم های خنک کننده بدن را ایجاد می کنند. عرق حاوی آب، کلرید سدیم، اوره (جاذب رطوبت مورد نیاز اپیدرم) و لاکتات (کنترل پوسته ریزی استراتئوم کورنئوم) بوده و با درجه اسیدیته 5.5-4.5 می باشد.
  • غدد سباسه دراطراف فولیکول های مو قرار دارند و با ترشح سبوم نقش لیپید قوی و چرب کننده پوست  و نگهداری رطوبت اپیدرم را بازی می کنند. اسیدیته سبوم 6-4.5 می باشد که پوشش اسیدیAcid mantle را ایجاد کرده و سبب کاهش تهاجم پاتوژن ها و کنترل فلور باکتریایی پوست با اسیدیته بیش از 7 می باشد.
  • فولیکول های مو با زایش مو علاوه بر نقش محافظتی حرارت بدن و تنطیم دمای آن، یکی از عوامل زیبایی محسوب می شود.
  • گیرنده های حسی همراه با پایانه های عصبی اندام اطلاعاتی پوست بوده و اطلاعات مربوط به لمس، فشار، ارتعاش، دما، درد را درک می کنند.

لایه هیپودرم (Hypodermis): داخلی ترین لایه پوست بوده و بر روی عصب، عضله و استخوان قرار دارد. این لایه از چربی و بافت نگهدارنده و عروق خونی بزرگ تشکیل شده است. نقش مهم این لایه به عنوان عامل ضد ضربه و عایق مکانیکی وحرارتی می باشد. خونرسانی پوست توسط شاخه‌های بزرگ‌تر شریانی درهیپودرم انجام می شود با رسیدن این شاخه ها به درم  شبکه ای از حلقه های مویرگی تشکیل می شود.

به عبارت ساده تر می توان ساختمان پوست را به یک ساختمان تشبیه کرد که لایه اپیدرم مانند سقف خانه است و لایه درم اساس و پایه خانه را تشکیل می دهد.کلاژن و الاستین هم مثل تیرهای عمودی و افقی هستند که به ساختمان استحکام می بخشند و لایه هیپودرم به عنوان اساس و پایه ساختمان نقش مهمی بر عهده دارد.

تاثیر افزایش سن بر پوست:

  • کاهش روند تبدیل سلولهای کراتینوسیت از دوهفته به چهل روز و حساس تر شدن به اشعه ماوراء بنفش خورشید
  • نازک تر شدن درم، کاهش الاستیسیته پوست وشکنندگی آسان فیبرهای کلاژن و تشکیل توده و چین و چروک پوست
  • کاهش ساخت ویتامین دی
  • کاهش غدد سباسه و در نتیجه کاهش چربی زیر پوست وعملکرد محافظتی آن و کاهش رطوبت پوست
  • کاهش فولیکولهای مو
  • کاهش غدد عرق و کاهش لاکتات ( خشکی پوست) و کاهش اوره ( ریزش پوست)
  • افزایش احتمال تحریک و سوزش به دلیل کاهش کارایی بیگانه خواری ماکروفاژها
  • تغییر در ساختار لایه بازال و افزایش احتمال تروما و آسیب های خود به خودی مانند پارگی پوست

رطوبت پوست

 

  • پوست سالم با رطوبت مناسب ساختارصاف، نرم و ارتجاعی دارد.
  • پوست خشک حس خشن و ظاهر پوسته پوسته داشته و اغلب همراه با خارش است.
  • پوست های خیلی خشک سبب ایجاد وضعیت غیرعادی به نام اکسکوریازیس Xerosis شده وخطرابتلا به زخم و عفونت های پوستی را افزایش می دهد.