زخم فشاری

زخم فشاری چیست و چگونه ایجاد می شود؟

از انواع زخم مزمن، زخم فشاری یا زخم بستر می باشد. سابقه تاریخی وجود زخم بستر به شاهزاده مومیایی مصری با زخم بستر بر می گردد که زخم های او با تکه های پوست پوشیده شده بودند.  در واقع  در مراحل اولیه ایجاد زخم فشاری هیچ علامت قابل ملاحظه ای بر سطح پوست مشاهده نمی شود ولی بعداز چند ساعت تا چند روز سطح پوست قرمز رنگ می شود. هنگامی که پوست در نقاط استخوانی بدن به طورطولانی مدت تحت فشار( بستر، تخت یا صندلی) قرار می گیرد میزان خونرسانی به پوست منطقه تحت فشار کم شده، بافت دچار کم خونی و کاهش اکسیژن و مواد غذایی می شود و با نشانه اولیه قرمزی در سطح پوست زخم فشاری - زخم بستر- شروع می شود. جالب است بدانید که فشار کم مداوم بیش از فشار زیاد با مدت زمان کم آسیب می رساند.

چه افرادی به زخم بستر مبتلا می شوند؟

افراد مستعد ابتلا به زخم فشاری یا زخم بستر افراد با محدودیت حرکت یا وابسته به صندلی چرخ دار(ویلچر)  یا بستری طولانی مدت درتخت هستند، از قبیل:

  • بیماران با محدودیت حرکتی: بیماران دچار سکته مغزی با فلج اندامها، شکستگی پا یا لگن یا تعویض مفصل ران یا زانو، معلولین ذهنی- حرکتی، بیماران پس از اعمال جراحی بزرگ
  • بیماران مبتلا به ضایعات نخاعی ناشی از حوادث و یا تصادفات، جانبازان جنگی
  • بیماران استراحت مطلق: بیماران بیهوش، بیماران فلج، سالمندان، بیماران مبتلا به MS (مولتیپل اسکلروزیس )، بیماران بستری در بخشهای ویژه بیمارستانی
  • آیا فشار در مناطق استخوانی تنها عامل ایجاد کننده زخم فشاری است؟

خیر، در واقع نیروی فشارنده ناشی از وزن بر سطوح سفت مانند صندلی و یا تخت بر پوست مناطق استخوانی بدن عامل اصلی و اولیه می باشد. دیگر عوامل عبارتند از:

  • اصطکاک، کشیده و سائیده شدن پوست بر روی بستر یا ملافه پرچین و چروک
  • بیحرکتی
  • بیماران با وضعیت بد تغذیه ای
  • گردش خون ضعیف مانند بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی و یا نارسایی احتقانی قلب
  • گرما ورطوبت در موضع در معرض خطر که می تواند ناشی ازتعریق فراوان ویا بی اختیاری ادراری یا مدفوعی باشد.
  • چاقی یا لاغری بیش از حد
  • سن بالای بیمار
  • ابتلا به دیابت، سرطان و یا بیماری زمینه ای طولانی مدت مانند بیماریهای عروقی و یا مغزی

                                         

  • چه نقاطی از بدن مستعد ابتلا به زخم فشاری می باشند؟

                       

با توجه به چگونگی قرار گرفتن فرد در بستر یا صندلی نواحی در معرض خطر زخم فشاری متفاوت خواهند بود ولی به طور کلی مناطق شایع پر خطردر معرض ابتلا به زخم فشاری عبارتند از:

  • ناحیه پس سر
  • نرمه گوشها
  • پشت و طرفین شانه ها
  • قفسه سینه و دنده ها
  • کتف و برجستگی آرنج
  • برجستگی های سر لگن( ایسکیال)
  • برجستگی های سر استخوان ران(تروکانتر)
  • انتهای ستون فقرات (ناحیه ساکروم)
  • زانوها
  • پاشنه‌ها و قوزک داخلی و خارجی پاها

انواع زخم فشاری چگونه طبقه بندی می شوند؟

زخم فشاری بر اساس لایه های درگیر کننده پوست به چهار مرحله تقسیم می شود:

 

مرحله اول یا درجه یک: دراین مرحله اپیدرم سالم است ولی پوست منطقه مبتلا قرمز، ارغوانی یا کبود رنگ می باشد. دمای پوست گرمتراز مناطق مجاور و در لمس سفت و متورم می باشد.                                         

 

مرحله دوم یا درجه دو: در این مرحله اپیدرم کاملا" از بین رفته و ممکن است قسمتی از درم نیز آسیب دیده باشد. زخم سطحی بوده و ممکن است ظاهر زخم به صورت سائیدگی و یا تاول باشد.

مرحله سوم یا درجه سه: در این مرحله اپیدرم  و درم کاملا" از بین رفته، آسیب به لایه زیرجلد هم رسیده است. ظاهر زخم ممکن است شبیه به سوراخ عمیقی باشد که به لایه های زیرین مانند عضله نرسیده است. باید در نظر داشت اندازه واقعی زخم بیش از آن است که در ظاهر دیده می شود.

مرحله چهارم یا درجه چهار: در این مرحله تمام لایه های پوست از بین رفته اند و آسیب به تاندون، عضله و استخوان  رسیده است. آسیب به عضله مشخصه این مرحله می باشد و ممکن است درزخم نقاط نقب زده، حفره ای و یا تونلی مشهود باشد.

مرحله پنجم یا زخم فشاری غیرقابل دسته بندی:  در این نوع زخم به دلیل پوشیده بودن سطح زخم توسط بافت نکروتیک، مرده و سیاه رنگ امکان دسته بندی زخم وجود ندارد و بایستی بافت مرده توسط دبریدمان مناسب- اغلب جراحی- برداشته شود و سپس مرحله زخم فشاری را مشخص نمود.

  • چگونه می توان از بروز زخم بستر پیشگیری نمود؟

اساس پیشگیری موثر از زخم فشاری شامل موارد زیرمی باشد:

  • کاهش فشار موضعی:
  • تغییر وضعیت بیمار هر دو ساعت یک بار به نحوی که بیماردروضعیت خوابیده به سمت راست، به پشت، سمت چپ و روی شکم بیش از دو ساعت قرار نگیرد.
  • با استفاده از تشک های مواج پر شده باهوا، آب یا ژله ای

 

  • مراقبت مناسب پوست که شامل:
    • حفظ بهداشت پوست با شستشوی پوست با آب نیمه گرم وعاری نگه داشتن آن ازهر گونه آلودگی، ادرار و یا مدفوع
    • خشک نگه داشتن موضع تحت فشار
    • ماساژ پوست تحت فشاربه صورت دورانی - جهت حرکت عقربه های ساعت- با دست آغشته به روغن های ملایم (روغن کبد ماهی، روغن زیتون) روزانه دو تا سه بار
    • کنترل بی اختیاری ادراری و مدفوعی بیمار
  • جلوگیری از ساییدگی و کشش پوست با استفاده از تکنیک های ذیل که شامل:
    • بلند کردن وجا به جایی بیمارتوسط دو یا چند نفر با استفاده از یک ملافه اضافی
    • عدم کشاندن بیمار بر روی تخت جهت مرتب کردن بستر بیمار
    • پیشگیری از سر خوردن بیمار دربستر با استفاده از تخته های مخصوص استراحت پا یا بالشت های اضافی
    • تمیز نگه داشتن بستر بیمار ازهرگونه خرده های مواد غذایی
    • خشک و بدون چین و چروک نگه داشتن بستر بیمار
  • تغذیه کافی و مناسب که شامل رساندن مایعات فراوان، رژیم پر کالری و پر پروتئین به بدن فرد مستعد می باشد.
  • استفاده از پانسمان حمایتی مانند پانسمانهای فیلم که مانند پوست اضافه درموضع تحت فشار از آسیب پوست جلوگیری می نمایند.

 

به هر حال لازم است فشارموضعی پیشگیری یا برداشته شود درغیراین صورت آسیب پوستی منجر به بروز زخم فشاری خواهد گردید.

  • در صورت بروز زخم بستر، چگونه می توان زخم فشاری را درمان نمود؟

درمان زخم فشاری بر اساس توصیه های سازمان جهانی پیشگیری و درمان زخم فشاری به طور کلی شامل موارد ذیل می باشد:

  • برداشتن بافت مرده توسط دبریدمان اتولیتیک، مناسب با شرایط بیمار
  • شستشو وتمیزنمودن زخم با استفاده از سرم شستشو و یا فشار آب شیر معمولی
  • کنترل زخم ازنظرکلونیزاسیون باکتری و بروزعفونت در زخم
  • شستشوی زخم با محلول شستشوی مناسب
  • درمان زخم با استفاده از پانسمان مناسب:
  • استفاده ازپانسمان ضد میکروب حاوی نقره جهت کنترل و یا درمان عفونت زخم
  • استفاده از پانسمان های گروه فوم در صورت افزایش اگزودا و ترشحات زخم ( فوم ورقه ای زخم های سطحی وفوم حفره ای زخم های عمیق)
  • استفاده از پانسمانهای هیدروکلوئید در زخم های فشاری سطحی با ترشح کم تا متوسط
  • استفاده از پانسمانهای حاوی آلژینات در زخم های فشاری خونریزی دهنده با ترشح زیاد
  • استفاده از پانسمانهای فیلم در مراحل ابتدایی بروز زخم فشاری یا مراحل پایانی بهبود زخم فشاری که اگزودا و ترشحات زخم ناچیز بوده و هدف اصلی محافظت زخم از آسیب بیشتر و باکتریها می باشد.
  • در زخم های درجه دو و سه عمیق استفاده از روشهای جراحی ارجح است: گرافت پوستی، فلاپ عضلانی و یا پوستی

 

معیار    BRADEN SCALEجهت پيش بيني ريسک زخمهای فشاری